ڕۆژی جیهانی پاراستنی سروشت🌻

ڕۆژی جیهانی پاراستنی سروشت بۆ پابەندبوونی زیاتری ئێمەیە بۆ پاراستنی دارستان، ئاو و گیانلەبەران هاوکات بەرەنگاری ئەو سیستەمانەی کە سروشت، ژن و کۆمەڵگە دەخەنە ژێر دەسەڵاتی خۆیان و دەیانڕەتێنن. لە ڕوانگەی ئێمەوە، پیاوسالاری، سەرمایەداری و داگیرکاری پێکەوە بە هەمان لۆجیکی دەسەڵاتگەرایی و کۆنترۆڵکردن، زەوتکردن و قازانج، هەم جەستەی ژن و هەم سروشت دەکەنە سەرچاوەی سوود و قازانج.




لە کوردستان، ئەم رەتاندنە بە شێوەیەکی ڕوون دەبینرێت. کاتێک دارستانەکان دەسووتێندرێن، شاخەکان دەتەقەنرێنەوە یان تەخت دەکرێن، بەنداو لەسەر ڕووبارەکان دروست دەکرێت، کانەکان بەبێ پابەندبوونێکی ژینگەیی و مۆڕاڵی تاڵان دەکرێت، تەنیا ئیکۆسیستەمێک لەناو ناچێت بەڵکو ژیانی خەڵک، زانیاریی نەوەکان، شێوازی ژیانی گوند و پەیوەندیی مرۆڤ لەگەڵ سروشتیش لاواز دەبێت. هەر بۆیە پاراستنی سروشت تەنیا ئەرکێکی ژینگەیی نییە بەڵکو بەرگرییە لە مافی خەڵک بۆ ژیانێکی دادپەروەرانە، لە پاراستنی سەرچاوە سروشتییە هاوبەشەکان و لە مافی نەوەکانی داهاتوو بۆ ژیان لە ژینگەیەکی تەندروستدا.

لە سەردەمێکدا کە ئیکۆساید واتە لەناوبردنی سیستەماتیکی ژینگە وەک ئامرازی جەنگ، داگیرکاری و دەسەڵاتگەرایی بەکاردێت. هەربۆیە بەرگری لە سروشت تەنیا بەرگری لە درەخت و ئاو نییە بەڵکو بەرگرییە لە ژیان لە شکۆی مرۆڤ لە مافی گەلان و مافی نەوەکانی داهاتوو.  پاراستنی سروشت، لە بنەڕەتدا، پاراستنی ژیانە و ژیانیش بەبێ دادپەروەری ژینگەیی و  ئازادی و هاوسەنگی بەردەوام نابێت. 

بۆ یادی گیانبەختکردوانی سروشت و دایکە زەوی!

 کاتێک باس لە گیانبەختکردوانی سروشت دەکەین باس لە ڕێگایەک دەکەین کە مرۆڤ لە پەیوەندییەکی قووڵ لەگەڵ زەوی، سروشت و ژیان هەڵیدەبژێرێت.




خەبات ئەمینی، حەمید مورادی و چیاکۆ یوسفی سێ چالاکی کوژاندنەوەی ئاگری شاخی ئاویەر و سێ چالاکی بزووتنەوەی ئازادی و ژینگەپارێزی کوردستانن. ژیان و گیانبەخشینی ئەوان بەشێکە لە خەباتێکی قوڵتر، خەباتێک دژ بە وێرانکردنی سروشت، دژ بە داگیرکاری و دژ بە ئیکۆساید. بۆیە یادی ئەوان هێمای بەرگریکردنە لە سروشت و لە ژیان.
ئەوان و هەموو گیانبەختکردوانی ژینگە، تەنیا بۆ پاراستنی دارستان و ژینگە خەباتیان نەکرد بەڵکو ئەوان بەرگرییان لە مافی نەوەکانی داهاتوو و لە مافی سروشت کرد.
لە کاتێکدا کە قەیرانەکانی ژینگە لە هەموو جیهاندا رۆژ بە رۆژ قووڵتر دەبێتەوە، ئەوان نیشانیان دا کە پاراستنی سروشت هاوکات پرسیێکی کۆمەڵایەتی، ئابووری و نیشتمانییە. ئەوان نیشانیان دا کە خۆشەویستی بۆ خاک و سروشت بەشێکە لە بەرپرسیارێتی هەموومان بەشێکە لە پاراستنی شوناسی کوردبوون.
یادی ئەوان بانگەوازێکە بۆ ئەوەی هەموومان زیاتر هەست بە بەرپرسیارێتیمان بەرامبەر بە سروشت بکەین. ئەو ڕێگەیەی ئەوان دەستیان پێکردووە بە تێکۆشان و خەباتی ئێمە بەردەوام دەبێت.
هەندێک مرۆڤ تەنیا ژیانێکی ئاسایی ناژین بەڵکوو مانایەک بە ژیان دەبەخشن. گیانبەختکردوانی سروشت و دایکە زەوی ئەو کەسانەن کە ژیانی خۆیان بەخشی بۆ پاراستنی ئەو خاک و سروشتەی کە هەموومان لەسەری دەژین.
هەڵوێست

بودا و پەرستگەکانی!


*پەرستگای کەک لۆک سی گەورەترین پەرستگای بوداییە لە مالیزیا و یەکێکە لە گرنگترین شوێنە پیرۆزەکانی بودا لە باشوری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، هەموو ساڵێک هەزاران بودایی و گەشتیار سەردانی ئەکەن.

پەرستگاکە لەسەر گردێکی بەرز لە شاری ئایرئیتام لە ویلایەتی پینانگ دروست کراوە. بنیاتنانی لە ساڵی ١٨٩١ دەستی پێکرد و قۆناغ بە قۆناغ تەواو کرا. پانتایی هەموو پەرستگاکە نزیکەی ١٢ هێکتارە و لە چەندین پەرستگای گەورە و بچووک پێک هاتووە، کە لە چەندین ئاست و پلەی جیاوازدا لەگەڵ سروشتی گردەکە یەکیگرتووە. پەرستگای سەرەکی لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٥، دوای نزیکەی ١٤ ساڵ تەواو بوو. دواتر بەردەوام فراوان کراوە و پەیکەری مەزنی کوان یینی  لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆ زیاد کراوە.

پەرستگای کەک لۆک سی بە ئاوێتەبوونی تەلارسازی چینی، تایلەندی و بۆرمایی، (پاگۆدای دە هەزار بودا)، باخچە جوانەکانی و دیمەنی پانۆرامایی شاری پینانگ رازاوەتەوە. 




*بودا ناسراوە بە Siddhartha Gautama،  لە نزیکەی سەدەی شەشەم پێش زایین لە باکووری هندستان (نێپالی ئێستا) لەدایک بوو. ئەو شازادە بوو، بەڵام ژیانی شاهانەی بەجێهێشت بۆ ئەوەی لە هۆکاری ئازار و ناخۆشیی مرۆڤ تێبگات. ئامانجی بودا ئەوە بوو مرۆڤ فێر بکات چۆن لە ئازار، تامەزرۆیی و پەیوەستبوون بە شتە ماددییەکان ڕزگاریببێت و بگات بە ئارامی و ڕووناکیی دەروونی، کە لە بودیزمدا پێی ئەوترێت نێرڤانا.


*لە گەشتەکانمدا و لە وڵاتی جیاواز سەردانی پەرستگەی بوداییەکانم کردووە، ئەو پەیکەرانەی بۆ بودا دروست کراون جیاواز ئەبینم لەگەڵ ئامانج و شێوە ژیان و خواستی ئەو. بودا وازی لە ژیانی مادی هێنا بەڵام پەرستگەی بوودییەکان بە زیوو و هەندێک جار بە ئاڵتوون دروست کراون یان زاخاو دراون. ئەو پەرستگەیەی ئەمرۆ سەردانم کرد لەسەر گردێکی زۆر جوان و بەرز بنیات نراوە و بەشێکی سروشتەکەی تێکدراوە، ماڵی هەمەچەشنەی زیندەوەر لە ناوبراوە کەئەمەش لەگەڵ هزری نا-توندوتیژی ئاهیـمسا یەک ناگرێتەوە کە بودا ژیانی بۆ تەرخانکرد. 


*لە نزیکەی ٢٥٠٠ پەیکەر کە هەموو پیاو بوون تەنیا یەک پەیکەری ژن هەبوو، ئەمەش جارێکی دیکە خستیمەوە بیری ئەو پرسیارەی، چۆن هەموو پەیامبەرە زەمینی و ئاسمانییەکان پیاو بوون؟!


*پەیکەری مێینە لە پەرستگای کێک لۆک سی بریتییە لە کوان یین (گوانین) کە خوداوەندی میهرەبانی و بەزەییە لە ئایینی بودای چینیدا. بەرزییەکەی لە ٣٠ مەتر زیاترە، هێمای بەزەیی و میهرەبانیی و پاراستنە. لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، کوان یین بە شێوەیەکی نەریتی وەک ژنێک وێنا ئەکرێت.


هەڵوێست

جۆراوجۆری زیندوو واتە سروشت و ژیان (ئەمڕۆ رۆژی جیهانی جۆراوجۆری زیندووە).!

جۆراوجۆری زیندوو ئاماژەیە بۆ جۆراوجۆری شێوازەکانی ژیان لەسەر زەوی، لەوانەش هەموو ڕووەک و ئاژەڵ و وردە زیندەوەران، ئەو ئیکۆسیستەمانەی دروستی دەکەن و گۆڕانکارییە بۆماوەییەکان لەناو جۆرەکاندا، ئەگرێتەوە. 

جۆراوجۆری زیندوو بۆ پاراستنی هاوسەنگی ئیکۆلۆژی، پێویستە. بوونی جۆراوجۆری زیندوو واتە گونجاندن و خۆڕاگری سروشت هەربۆیە ئەو ئیکۆسیستەمانەی کە جۆراوجۆری زیندوویان تەندروستە بەرگەی وشکەساڵی و نەخۆشی و گۆڕانی کەشوهەوا زیاتر ئەگرن. واتە بەبێ جۆراوجۆری زیندوو، ئیکۆسیستەمەکان لاواز دەبن و  رووبەڕووی لەناوچوون دەبنەوە.



جۆراوجۆری زیندوو لە سەرانسەری جیهاندا بە خێرایی قڕدەبن، بەپێی خەمڵاندنەکان نزیکەی یەک ملیۆن جۆر مەترسی قڕبوونیان لەسەرە. ئامارەکان دەریدەخەن کە ژمارەی گیانلەبەرە کێوییەکان لە سەرانسەری جیهاندا لە ساڵی ١٩٧٠ەوە بە نزیکەی ٧٣% لەناوچووە، جۆرەکانی ئاوی شیرین بە ڕێژەی نزیکەی ٨٥% کەمیکردووە، زۆرێک لە ئیکۆسیستەمەکان تێکچوون. هۆکاری سەرەکی ئەم لەدەستدانە بریتییە لە سیستەمی ئابوری و سیاسی کە تەمحکارانە شوێنی نیشتەجێبوونی جۆراوجۆری زیندوو لەناو ئەبات بۆ پەلهاویشتنی کشتوکاڵی پیشەسازیگەرایی، بنیاتنانی شاری مۆدێرن و لەناوبردنی گوندەکان، بڕینەوە و سوتاندنی دارستانەکان، شێوازەکانی کشتوکاڵی پیشەسازیگەرایی وەکو تاک کشتوکاڵ و بەکارهێنانی پێو و قڕکەری کیمیایی، زیادەڕۆیی لە دەرهێنان و بەتاڵانبردنی سەرچاوە سروشتییەکان، و بڵاوبوونەوەی جۆرە داگیرکەرەکان، دواجار هەموویان پێکەوە جۆراوجۆری زیندوو قڕئەکەن.

 لە ڕوانگەی ئیکۆفێمینیزمەوە، لەدەستدانی جۆراوجۆری زیندوو تەنیا پرسێکی ژینگەیی نییە بەڵکو پرسێکی ئەخلاقی، سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابوریشە. 

بزووتنەوە بنەڕەتییەکان بۆ پاراستنی جۆراوجۆری زیندوو هەوڵگەلێکی کۆمەڵایەتین و خەڵک، جووتیاران، ژنان و دانیشتوانە ڕەسەنەکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە زیندوو هێشتنەوە ئیکۆسیستەمەکان و بەرەنگاربوونەوەی پراکتیزە وێرانکەرەکانی ژینگە. ژنان لە ڕێگەی پاراستنی تۆو و بەردەوامبوونیان لە کشتوکاڵیی سروشتی و پاراستنی زانیارییە نەریتییەکانی تایبەت بە سروشت، بەشدارییەکی بەرچاویان کردووە. 

ڤاندانا شیڤا ئیکۆفیمینست و ژینگەپارێز جۆراوجۆری زیندوو وەک جۆراوجۆری فۆرمەکانی ژیان و تۆو و کولتوور و سیستەمی زانین سەیر دەکات کە پشتگیری سروشت و مانەوەی مرۆڤ دەکەن. لە ڕێگەی بزوتنەوەی ناڤدانیاوە، پاراستنی تۆو و پاراستنی جۆراوجۆری زیندوو  کشتوکاڵی نەریتی و سروشتی بەرەوپێش بردووە. هەروەها زانکۆی زەوی (بیجا ڤیدیاپیت)ی دامەزراندووە، کە پەروەردە و ڕاهێنانی تایبەت و بەردەوام بۆ پاراستنی جۆراوجۆری زیندوو پێشکەش دەکات

بەکاربەریت یان دۆستی ژینگەیت؟

ئەو هەڵمەتی پاککردنەوانەی ئەمڕۆ ئەنجام ئەدرێت مایەی دەستخۆشی و رێزێکی زۆرە و خەڵک لەگەڵ ناوەندی خوێندن، گروپی شاخەوانی، رێکخراو دام و دەزگای حکومی و پێکەوە لە خەمی پاراستنی ژینگەدان.ئەوەی زۆر مایەی خۆشحاڵییە پێشەنگایەتی ژنان و گەنجانە لەم هەڵمەتانەدا...ئەو دوو وێنەیەی لێرە دامناوە دوو هەڵمەتی پاککردنەوەیە لە دوو رۆژی جیاوازدا لە سنوری دەربەندیخان ئەنجامدراوە.







لێرەدا پرسیارێک دروست ئەبێت دوای هەوڵ و ماندوو بوونیئەم بەرێزانە، دوای کۆکردنەوەی ئەو هەموو خۆڵ و خاشاکە، چی لێ ئەکرێت؟ هەر رێگەیەکی کۆن و نوێ و پێشکەوتوو بەکاربهێنرێت چارەنوسەکەی هەر گەڕانەوەیە بۆ ناو خاک و ئاو و زەوی ئێمە. باشە ئەی من و تۆ چی بکەین کاتێک ئەڕۆین بۆ سەیران و گەشت؟

١-کەمکردنەوە یان بەکارنەهێنانی پێداویستی سەفەری، هەر جۆرێکیان بەکارئەهێنیت بە بیانووی ئەوەی زوو شی ئەبێتەوە، بە بیانووی ئەوەی دۆستی ژینگەیە دادمان نایات چونکە لەگەڵ برنج و فاسۆلیا، لەگەڵ یاپراخ و کەبابەکەدا لەسەر سفرە سەفەرییەکە تێکەڵ ئەبێت و هیچ سەلەیەکی خۆڵ لە تەنیشتەوە نییە کە ئەو ماددانەی جیا کردبێتەوە. جارێکی کە ئەیڵێمەوە کە هیچ جۆرێک لەو پێداویستییە سەفەرییانە جیاوازی نییە چونکە لێرە هیچ رێگەیەک نییە بۆ دووبارە بەکارهێنانەوە یان ریسایکلین.

٢-هەوڵبدە لەگەل هاورێ و خێزانەکەت بە ناو سروشتا پیاسە بکە و بگەرێ، هەڵپەڕە و سەما بکە کەمتر کات بۆ خواردن دابنێ کە ئەمە کاری ٣ ژەمەی ئێمەیە لە ماڵەوە...باشە نابێت جیاوازییەک هەبێت لە نێوان گەشت و ماڵەوە؟؟

٣-ئەگەر ئەو دوو خاڵەی سەرەوەش جێبەجێ ناکەیت لانی کەم پاشماوەکەت لەگەڵ خۆت بەرەوە، من دانیشتووی گوند و ئەو ناوچە گەشتیارانە بم ناهێڵم یەک کەس بێت لەو سروشتە جوانەی ئێمەدا گەشت بکات و بە پیسی بەجێیبهێڵێت..

با تۆزێک جدیتر قسە بکەین، سیستەمی ئەمرۆ پێویستی بەوەیە من و تۆ بەردەوام بەکاربەر بین، بەردوام بکڕین، بەردەوام بخۆین، سێ ژەم نان بخۆین، لانی کەم کێک و شیرینیش لە عەسرا، لە کاتێکدا ئەمە پێوویستی جەستە نییە بەڵکو بازار بۆی دروست کردوین.. زۆر خێزان هەیە ٥ کەسن بەشی ١٠ کەس بەس پێداویستی و خواردن، شیرینی و چەرەسات لەگەڵ خۆی ئەبات...ئەمە نیشانەی ئەوەیە ئێمە بووین بە سەرچاوەیەکی باشی کەڵەکەکردنی سەرمایە بۆ سیستەم، لە خۆشی و ناخۆشی، لە کاتی پەتا و کەرەنتین، لە کاتی ئاشتی و جەنگ بە راست و چەپا پارە پەیدا ئەکات لە بەرامبەردا ئێمە  و ژینگەکەمان لە ناو ئەبات، لەم دۆخەشدا ئێمە بووینەتەوە بە بەکاربەرێکی دڵسۆز بۆ سیستەم.🌻

بابەتەکان

ڕۆژی جیهانی پاراستنی سروشت🌻

ڕۆژی جیهانی پاراستنی سروشت بۆ پابەندبوونی زیاتری ئێمەیە بۆ پاراستنی دارستان، ئاو و گیانلەبەران هاوکات بەرەنگاری ئەو سیستەمانەی کە سروشت، ژن ...